Uitgangspunten/beschrijving

Van Erfgoedthesaurus

Ga naar: navigatie, zoeken

Inhoud

[bewerken] Beschrijving verbindingslaag

De verbindingslaag bestaat uit een koppelstructuur in de vorm van termenlijsten/thesauri, geografische coördinaten en tijdsindelingen.

In de toekomst kunnen via deze verbindingslaag:

  • alle vakinhoudelijke vragen worden gesteld (over bijvoorbeeld architecten, bouwstijlen, materiaal gebruik, aangetroffen voorwerpen, gehanteerde technieken of abstracte concepten zoals herbestemming van gebouwen)
  • termenlijsten of thesauri ter selectie worden aangeboden aan velden in formulieren of databases

 

De lijsten en thesauri in de verbindingslaag zijn opgedeeld in facetten. Deze facetten zijn voor een groot deel gebaseerd op de facetten gebruikt in Art and Architecture Thesaurus (AAT). In principe omvatten deze facetten alle termen die nodig zijn om door de mens gemaakte objecten en daarmee samenhangende handelingen, materialen en actoren te beschrijven. Het geheel van lijsten/thesauri wordt dé erfgoedthesaurus genoemd. De Erfgoedthesaurus, die gaandeweg wordt uitgebreid, beslaat de typische RCE domeinen (archeologie, gebouwd erfgoed, roerend erfgoed en cultuurlandschappen).

 

Het Cluster Erfgoedthesaurus zorgt voor het inrichten en onderhouden van de verbindingslaag door:

  • Thesaurus uitbreiding, het vullen van de Erfgoedthesaurus in de verbindingslaag met relevante nieuwe lijsten en thesauri.
  • Lijsten structurering, het ontdubbelen van termen en het plaatsen van lijsten in een hiërarchische structuur.
  • Termen verbinding, het maken van verbindingen tussen termen binnen één lijst/thesaurus of tussen verschillende lijsten/thesauri
  • Bron verbinding, het verbinden van de termen uit de Erfgoedthesaurus met content

[bewerken] Begrippen: content, cultureel erfgoed en metadata

In dit document wordt het begrip “content” gebruikt als het tastbare of abstracte, dat wordt verbonden aan termen uit de Erfgoedthesaurus. Het begrip is een containerterm voor een informatie-item, die kan zijn:

  • een object, bijvoorbeeld “Het Paleis op de Dam”, stoel, tafel, kasteel
  • een actor of organisme, bijvoorbeeld: architect, schilder, boom, taxus
  • een persoon of organisatie, bijvoorbeeld: “Jacob van Campen”, “Stadsbestuur Amsterdam”
  • een toponiem, bijvoorbeeld: “Amsterdam”, “Het IJ”
  • een begrip, bijvoorbeeld restauratie, opgraving
  • een drager, bijvoorbeeld een foto of een boek


Het cultureel erfgoedveld werkt met wat door vorige generaties is gebouwd of gemaakt en wat nu nog bestaat en tegenwoordig monumentale of museale waarde heeft. Het kennisgebied waaronder cultureel erfgoed valt, is breed en heeft connecties met veel andere deelgebieden. Het varieert van een 18e-eeuws kopje uit de collectie van het Openluchtmuseum Het Hoogeland tot het beschrijven van een Cadillac Sedan DeVille, bouwjaar 1977 van een van de leden van de Stichting Mobiel Erfgoed. De RCE houdt zich primair bezig met dit kennisveld, maar zoekt ook aansluiting en samenwerking met andere kennisdomeinen. Er zijn afspraken met Beeld en Geluid en Naturalis, waardoor erfgoed, audiovisuele collecties en biologische en geografische collecties verbonden raken.

Wanneer we praten over het beschrijven van content hebben we het over metadata. Er zijn vier soorten metadata te onderscheiden:
beschrijvende metadata: nodig voor het identificeren en vinden van content
structurele metadata: deze leggen de relatie vast tussen individuele content die gezamenlijk een eenheid vormen
technische metadata: informatie over de vervaardiging van content
administratieve metadata: deze richten zich op beheer en management van content

Alle vier soorten worden in de verbindingslaag toegepast om bronnen in de verbindingslaag te koppelen, te verbeelden en te verklaren.

[bewerken] Technische omgeving

Voor het werken met de verbindingslaag is een speciale omgeving opgezet die het Referentienetwerk Erfgoed wordt genoemd. Deze omgeving is gebaseerd op de Referentie Netwerk Architectuur (RNA) van het Delftse bedrijf Trezorix.

Het Referentienetwerk Erfgoed is de omgeving waarin de erfgoedthesaurus wordt beheerd. In het Referentienetwerk wordt gekoppeld tussen verschillende bronnen uit dezelfde of andere collectie en/of van de zelfde eigenaar of verschillende eigenaren door het verbinden van de metadata uit deze bronnen aan thesaurusconcepten.

We praten binnen de Erfgoedthesaurus over een concept in plaats van een term, omdat in een concept naast de termnaam (geprefereerde label) gegevens worden opgenomen als:

  • “equivalent terms” of synoniemen, ofwel direct afgeleide termen van het begrip, zoals terp = wierde. Daarbij wordt vastgelegd welke de geprefereerde term is, bijvoorbeeld wij gebruiken altijd het woord “Stadhuis” (prefereerde label), terwijl we ook opnemen als afgeleide “Raadhuis” (alternatief label)
  • “related terms” of RT, bijvoorbeeld tussen Steltmolen en malen. Daar is op zich geen connectie, maar die kan op deze wijze wel vastgelegd worden
  • met een hiërarchische opbouw (ouder-kind relaties tussen concepten) bijvoorbeeld: “Stadhuis” BroaderTerm of BT (ouder) “Openbare gebouwen” andersom “Openbare gebouwen” NarrowerTerm of NT (kind) van “Stadhuis”
  • andere (semantische) relaties bijvoorbeeld met bijvoorbeeld concrete objecten, personen, architecten, jaartalen en dergelijke …


Op die manier is het mogelijk om in een zoekomgeving de precisie in het zoeken en vinden van informatie sterk te verbeteren.
De Erfgoedthesaurus heeft als reikwijdte, zoals eerder vermeld, het culturele erfgoedveld, archeologie, gebouwd erfgoed, roerend erfgoed en cultuurlandschappen en wordt ontwikkeld door deskundigen en partnerorganisaties, die voor het beschrijven van hun bronnen gebruik maken van de Erfgoedthesaurus. Het aanvullen van de Erfgoedthesaurus met eigen termen of termenlijsten, dragen zij bij aan het verder ontwikkelen van de thesaurus.

Voorbeeld:
Lijst van archeologische complextypen, basisregister. (ABR)
Deze kandidaatterm of termenlijst(en) worden gevalideerd door de beheerder van het Referentienetwerk Erfgoed en vervolgens als nieuw concept op genomen in de Erfgoedthesaurus.
 

Voorbeeld:
Het Paleis op de Dam” was ooit een raadhuis.

Het begrip “Raadhuis” is als alternatief label in het Referentienetwerk Erfgoed gekoppeld aan het concept “Stadhuis” in de Erfgoedthesaurus. Wie zoekt op raadhuis zal ook het stadhuis vinden.

Image:ET_figuur_1.jpg
Figuur 1: Concept
 

Uitgangspunt is dat ieder concept de weerslag vormt van één begrip. Met een begrip bedoelen we, al het geen zonder oordeel begrepen en gedacht kan worden. Daarbij heeft elk concept een uniek nummer (ID) en mag als geprefereerde term in die betekenis maar één keer voorkomen in de Erfgoedthesaurus.

In het huidige Referentienetwerk is sprake van een situatie waarin zowel bronnen, metadata als thesauri zijn opgenomen. Deze situatie is tijdelijk en in principe ongewenst. In het Referentienetwerk mag enkel sprake zijn van thesauri. Bronnen en hun metadata dienen separaat te zijn opgeslagen en zijn via internet bevraagbaar.


De koppeling tussen metadata en concepten uit de thesaurus vindt plaats in een index die in principe losstaat van het Referentienetwerk. Dat er in huidige situatie sprake is van een opname van bronnen, metadata en thesauri komt voort uit het feit dat de huidige bronnen (monumentenregister en Archis) niet goed via internet bevraagbaar zijn. Om de experimenten met semantische koppeling toch voortgang te geven is gekozen voor een tijdelijke opname van deze brondata. Zodra de betreffende bronnen via internet bevraagbaar zijn zullen ze uit de netwerk omgeving worden verwijderd.

[bewerken] Toepassingsmogelijheden

Het Referentienetwerk Erfgoed is beschikbaar als een service voor front-end applicaties en daardoor voor eindgebruikers. Zodoende kunnen commerciële partners nieuwe producten ontwikkelen voor het erfgoedveld.


Op de Erfgoedthesaurus zijn de volgende toepassingen ingericht:

  • Bewerkingsomgeving voor het opbouwen van een (deel) thesaurus in een specifiek gebied van het cultureel erfgoed. “Molens in beeld” is een applicatie die molenexperts in staat stelt in de molenthesaurus termen toe te voegen, te wijzigen, hiërarchisch te becommentariëren, scope notes toe te voegen en te wijzigen en aan te vullen met synoniemen, bronnen en illustraties. Naast het uitgebreide bewerkingsapparaat is er op het Referentienetwerk ook een vorm van eenvoudige becommentariëring d.m.v. geeltjes aanhangen beschikbaar.
  • Toepassing in duiding/annotatie van objecten. Dit is al operationeel in Archis waar het begrippenapparaat (archeologisch basisregister) wordt toegepast voor de meta-datering van alle archeologische vondsten. Voor gebouwd erfgoed wordt de lijst gebouwtypen ingezet voor de gestructureerde duiding van aangewezen en nieuwe monumenten. Met betrekking tot cultuurlandschapselementen worden gesprekken gevoerd met Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer over inzet van deze deelthesaurus in de metadatering van de cultuur-historische onderdelen binnen de beheerde gebieden.
  • Gebruikersomgeving voor het koppelen en online presenteren van collecties. Dit is operationeel in de Erfgoedsuite , voor erfgoedsuite partners wordt het relevante deel van de Erfgoedthesaurus beschikbaar gesteld om te koppelen aan de door de partners ingevoerde objecten. Dit is bijvoorbeeld al operationeel voor het Groninger Molenhuis, die de molenthesaurus toepast om haar collectie te meta-dateren.

[bewerken] Gebruiksrechten

Gebruiksvoorwaarden
Binnen het Referentienetwerk Erfgoed wordt voor het (her)gebruiken van (meta)data gewerkt onder de licenties van Creative Commons (CC). Onder welke licentie(s) er gewerkt wordt/moet worden is nog nader te bepalen.

Auteursrechten
In het Referentienetwerk blijft de leverancier van de (meta)data eigenaar. Bij iedere (meta)data wordt de eigenaar als bron vermeld.





Persoonlijke instellingen

sl
דומיין בעברית  דומיין  דומין  תוכנה לניהול  קשרי לקוחות  CRM, ניהול קשרי לקוחות  דומין בעברית  פורומים  ספרדית  גיבוי